İnme (beyin krizi veya felç), en sık 60–65 yaş ve üzerindeki kişilerde görülen ciddi bir hastalıktır. İnmenin en yaygın nedeni, boyun ya da beyin damarlarında damar sertliğine bağlı olarak gelişen daralma veya tıkanıklıklardır. İnme; beyni besleyen atardamarların tıkanması sonucu, kişinin hareket, duyu, konuşma veya algılama gibi fonksiyonlarından birini ya da birkaçını aniden kaybetmesiyle ortaya çıkar.
Konuşma, hareket, görme, işitme ve hafıza gibi işlevler beynin farklı bölgeleri tarafından kontrol edilir. Beynin bu görevleri yerine getirebilmesi için gerekli olan enerji (oksijen ve şeker), atardamarlar aracılığıyla taşınan kan ile sağlanır. Beyni besleyen damarlardan birinin tıkanması, o damarın beslediği beyin bölgesinin görevini yapamamasına ve buna bağlı olarak inme gelişmesine neden olur. Damar tıkanıklığı belirli bir süreden uzun sürerse, ortaya çıkan şikâyetler kalıcı hale gelir. Özellikle büyük atardamarların tıkanmasıyla gelişen ağır inmelerde, beyinde ciddi ödem (şişme) oluşabilir ve bu durum hastanın hayatını kaybetmesine yol açabilir.
İnme sırasında görülebilecek belirtiler
İnme esnasında aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı ortaya çıkabilir:
- Kol, bacak veya vücudun bir yarısında uyuşma ya da karıncalanma
- Kol, bacak veya vücudun bir yarısında kısmi ya da tam kuvvet kaybı
- Yüzün bir yarısında uyuşma veya karıncalanma
- Kelime bulmada zorlanma veya kelimeleri söyleyememe
- Konuşmanın peltekleşmesi
- Konuşamama ya da konuşma güçlüğü
- Söylenenleri anlayamama
- Tek gözde ani görme kaybı
- Çift görme
- Baş dönmesi ve denge kaybı
- Baş ağrısı
İnme belirtileri; tıkanıklık nedeniyle kanlanması bozulan beyin dokusunun büyüklüğüne ve bu bölgenin hangi fonksiyonları yönettiğine göre değişiklik gösterir. Örneğin, sağ kolun hareketini kontrol eden beyin bölgesi etkilenirse; sağ kolda uyuşma, karıncalanma, ağırlık hissi, bardak ya da kalem tutamama gibi hafif ya da orta derecede kuvvet kaybı görülebilir. Daha ağır durumlarda ise kolda tamamen hareketsizlik (felç) gelişebilir.
En sık görülen inme belirtileri; yüz, kol ve konuşma ile ilgili olanlardır. Yüzün bir yarısında düşme, bir kolda uyuşma veya kuvvet kaybı, konuşma bozukluğu ya da konuşamama, inme hastalarında en yaygın şikâyetlerdir. Beynin geniş bir alanını besleyen büyük bir atardamarın tıkanması durumunda ise, çok sayıda belirti ağır şekilde ve birlikte ortaya çıkabilir. Örneğin, beynin ana atardamarlarından birinin tıkanması; konuşamama ve vücudun bir yarısında tam felç ile sonuçlanabilir.
Geçici iskemik atak (mini inme)
İnmeye neden olan damar tıkanıklığı bazen kısa sürede kendiliğinden açılabilir. Bu durumda hastada ortaya çıkan şikâyetler geçici olabilir. Belirtilerin 24 saatten kısa sürdüğü bu durumlara “geçici iskemik atak” (GİA) adı verilir. GİA’lar genellikle küçük çaplı beyin damarlarının geçici olarak tıkanması sonucu oluşur ve “mini inme” olarak tanımlanır. Bu ataklarda şikâyetler çoğu zaman 5–10 dakikadan kısa sürer ve tedavi olmaksızın kendiliğinden kaybolur.
Ancak bazı durumlarda, büyük bir atardamarın kısmi tıkanıklığı ile hafif başlayan belirtiler; dakikalar ya da saatler içinde tam tıkanıklığa ilerleyerek, hayati tehlike oluşturan ağır bir inmeye dönüşebilir. Bu nedenle inme belirtileri gösteren bir kişi, zaman kaybedilmeden ambulansla en yakın hastanenin acil servisine götürülmelidir.
