Alzheimer Hastalığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavisi Var mıdır?
Alzheimer hastalığı, demansın (bunamanın) en sık nedenidir ve geri dönüşü olmayan, ilerleyici bir beyin hastalığıdır. Demans, zihinsel işlevlerdeki kaybı tanımlayan genel bir terimdir. Zamanla hastaların bellek kapasitelerinde azalma görülür; mantıklı düşünme, öğrenme ve iletişim kurma becerileri bozulur. Hastalığa kişilik değişiklikleri ve çeşitli psikolojik sorunlar da eşlik edebilir. Beynin temel yapı taşları olan nöronlar, özellikle bellekle ilişkili bölgelerde daha fazla etkilenir ve belirtiler bu hasar sonucu ortaya çıkar.
Alzheimer Hastalığı ve Yaygınlığı
Alzheimer hastalığı için en önemli risk faktörü yaştır. Yaşlanma kaçınılmaz bir süreçtir ve günümüzde dünya genelinde en hızlı artan yaş grubu 65 yaş ve üzerindeki bireylerdir. Hastalığın görülme sıklığı yaşla birlikte artar; 65 yaş üstü her 100 kişiden yaklaşık 8’inde Alzheimer hastalığı görülmektedir. Yirmi birinci yüzyılda büyük doğal, sosyal veya ekonomik felaketler yaşanmadığı takdirde, Alzheimer hastalığının görülme sıklığının hem dünyada hem de ülkemizde artması beklenmektedir. Günümüzde Türkiye’de yaklaşık 300 bin Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir.
Alzheimer Hastalığı Neden Olur?
Alzheimer hastalığının kesin nedeni henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Ancak, beyin hücrelerinin programlanandan daha erken ölmesi sonucu ortaya çıktığı bilinmektedir. Yaşlanmayla birlikte her bireyde belirli ölçüde beyin hücre kaybı görülürken, Alzheimer hastalığında bu süreç çok daha erken ve hızlı gerçekleşir. Hücre kaybına bağlı olarak beyin zamanla küçülür ve hücreler arası bağlantılar bozulur. Bunun sonucunda davranış ve düşünce bozuklukları ortaya çıkar. Hastalık bulaşıcı değildir ve bir kanser türü değildir. Çok nadir olmakla birlikte (yaklaşık her 100 hastanın 5’inde), genetik geçişli formları da bulunmaktadır.
Risk Faktörleri
Alzheimer hastalığının nedeni tam bilinmemekle birlikte, hastalık riskini artıran bazı faktörler tanımlanmıştır. Bu faktörler değiştirilemeyen ve değiştirilebilir risk faktörleri olarak iki gruba ayrılır.
Değiştirilemeyen risk faktörleri:
- Yaş
- Cinsiyet
- Aile öyküsü
- APOE4 gen taşıyıcılığı
Değiştirilebilir risk faktörleri:
- Depresyon gibi psikolojik hastalıklar
- Damar hastalıkları (kalp krizi, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol vb.)
- Geçmişte geçirilmiş ciddi kafa travmaları
- Düşük eğitim düzeyi
- Psikiyatrik rahatsızlıklar
Hastalığın Seyri ve Evreleri
Alzheimer hastalığı başladıktan sonra ilerleyici bir seyir izler. Ortalama hastalık süresi yaklaşık 8 yıl olmakla birlikte, bu süre kişiden kişiye değişebilir. Bazı hastalarda yavaş, bazılarında ise daha hızlı ilerleyebilir. Hastalık genellikle erken, orta ve ileri evre olmak üzere üç aşamada değerlendirilir.
Belirtiler
Alzheimer hastalığının en temel ve vazgeçilmez belirtisi unutkanlıktır. Yaşlılık döneminde görülen her unutkanlık mutlaka değerlendirilmelidir. Asıl önemli olan, normal yaşlanmaya bağlı unutkanlık ile hastalığa bağlı unutkanlığın ayırt edilmesidir. Bu ayrım; hasta muayenesi, hasta yakınlarından alınan bilgiler, nöropsikolojik testler ve gerekirse MR, BT ve kan testleri gibi yardımcı tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Bu nedenle hastaların bir nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve düzenli takip edilmesi büyük önem taşır.
Hastalığın erken döneminde hafif unutkanlık görülür. Hastalar günlük yaşamda rutin işlerini yapmakta zorlanabilir, eşyalarını sık sık kaybedebilir veya alışverişte alacaklarını unutabilirler. Basit hesaplamaları yapmakta güçlük yaşayabilir, şüphecilik gelişebilir. Daha önce ihtiyaç duymadığı halde alışveriş listesi yapmak veya sürekli not almak gibi telafi edici davranışlar geliştirebilirler.
Zamanla unutkanlık artar ve hasta yeni bilgileri öğrenemez hale gelir. Yakınlarının veya torunlarının isimlerini unutabilir, eşyalarını koyduğu yeri hatırlayamaz. Daha önce olmayan içe kapanma, isteksizlik ve ilgisizlik ortaya çıkabilir; hobiler terk edilebilir. Karmaşık aletlerin kullanımı zorlaşır, para hesaplarında güçlük yaşanır. Bankamatikten para çekmek bile hasta için zorlayıcı hale gelebilir.
Bunlara ek olarak bazı psikiyatrik belirtiler de görülebilir. Hastalar olmayan şeyleri gördüğünü veya duyduğunu söyleyebilir. Buna karşın geçmişe, özellikle gençlik yıllarına ait anılar genellikle uzun süre korunur. Eğer unutkanlığı olan bir kişi daha önce rahatlıkla bulabildiği yolları artık bulamıyor, evin yolunu şaşırıyor, tanıdık ortamlarda kayboluyor veya ev içinde odaları karıştırıyorsa, bu durum Alzheimer hastalığı açısından uyarıcı olabilir.
Hastalık başlangıcının sinsi olabilmesi nedeniyle, yaşlılıkta görülen unutkanlık kesinlikle normal kabul edilmemelidir. Gençlerde görülen unutkanlığın altında ise çoğunlukla depresyon, anksiyete ve uyum bozukluğu gibi modern yaşamın getirdiği ruhsal sorunlar yatmaktadır. Ayrıca B12 vitamini ve folat eksiklikleri ile tiroid hormon bozuklukları da unutkanlığa neden olabilir ve mutlaka araştırılmalıdır. Günümüzde özellikle çalışan bireylerde unutkanlık şikâyetine sık rastlanmaktadır.
